Hanes diwyddiannol - Porthmadog

Arfordir Hanesyddol – Llechi o Borthmadog i’r Almaen

Mae olion gorffennol diwydiannol Porthmadog i’w gweld o hyd, yn y gyrchfan boblogaidd hon i ymwelwyr. Roedd yr harbwr bychan, sydd bellach yn gartref i gychod hamdden, yn borthladd masnachol ffyniannus wrth galon yr economi llechi lleol. Heddiw, mae trenau cwmni Ffestiniog & Welsh Highland Railways yn dilyn trywydd yr union lwybrau cludo llechi a oedd yn hollbwysig i fodolaeth y dref, ac yn cludo ymwelwyr i fyny i’r chwareli erbyn heddiw.

Mae crwydro’r rhan hon o Lwybr Arfordir Cymru tuag at odre deheuol Eryri yn ffordd hamddenol braf o fwynhau’r fro. Mae’r golygfeydd ysblennydd o’r Cob tuag at y mynyddoedd gystal â’r goreuon welwch chi ar hyd y llwybr cyfan.

undefined undefined

Go brin fod unrhyw borthladd arall yng Nghymru wedi’i effeithio cynddrwg â Phorthmadog gan y Rhyfel Byd Cyntaf. Allforio llechi i ogledd yr Almaen oedd asgwrn cefn economi’r ardal byth ers i ddinas Hamburg gael ei dinistrio gan dân mawr 1842. Gwnaed defnydd helaeth o lechi ar gyfer toeau newydd y ddinas, a daeth yn boblogaidd ymhlith penseiri ac adeiladwyr ar hyd a lled gogledd a chanol Ewrop wedyn. Ffynnodd Porthmadog yn economaidd yn sgil y fasnach hon, yn enwedig o gofio bod cymaint o’r llongau hwylio pren a gludai’r llechi i bedwar ban wedi’u hadeiladu’n lleol hefyd.

Buan y datblygodd cysylltiadau diwylliannol a chymdeithasol dyfnach o’r fasnach hon. Cafodd rhai o longau Porthmadog a hwyliai’n rheolaidd i Hamburg a phorthladdoedd eraill yr Almaen eu henwi’n Fanny Breslauer neu Frau Minna Petersen ar ôl gwragedd y masnachwyr llechi Almaenaidd a oedd yn mewnforio’r deunyddiau o Gymru.

Ac wrth i forwyr ifanc Porthmadog ddychwelyd adref am seibiant o’r môr, doedd dim yn fwy ffasiynol, nac yn sicrach o ddenu sylw’r merched ifanc, na phâr o blucher sgleiniog, sef esgid gareiog hyd at y ffer a enwyd ar ôl cadfridog o Brwsia a gynorthwyodd Wellington ym mrwydr Waterloo. Roedd llawer o lanciau ifanc o’r Almaen yn gwasanaethu ar longau Porthmadog hefyd, a daeth llawer ohonynt yn siaradwyr Cymraeg rhugl maes o law.

Ym 1895, cafodd tua 24,000 o dunelli o lechi eu hallforio o Borthmadog i ogledd yr Almaen yn bennaf. Daeth y cyfan i ben yn ddisymwth ym mis Awst 1914, ergyd greulon i Borthmadog fel porthladd masnachol a’r lle olaf yng Nghymru i adeiladu llongau hwylio pren. Diwedd oes aur a chyfnod rhyfeddol o ran hanes economaidd, cymdeithasol a diwylliannol rhyngwladol.

I gynllunio’ch taith a mwynhau Llwybr Arfordir Cymru yn yr ardal hon, ewch i tudalen Menai, Llyn & Merionydd.